Khám phá Hải Phòng (phần 48): Cánh diều Đại Trà

Chia sẻ bài viết

Mỗi khi tới cánh đồng làng Đại Trà, ta lại được tận hưởng giai điệu du dương của hàng chục cánh diều sáo cùng hòa tấu âm thanh trên cao.

Khám phá Hải Phòng (phần 48): Cánh diều Đại Trà

Mỗi khi tới cánh đồng làng Đại Trà, ta lại được tận hưởng giai điệu du dương của hàng chục cánh diều sáo cùng hòa tấu âm thanh trên cao.

Nhiều người tìm đến thú vui chơi diều sáo để giải tỏa mọi căng thẳng sau giờ làm việc. Chỉ cần khoảng đất rộng, một chiếc diều cùng một chút gió, người chơi có thể thả diều theo ý thích, ngắm nhìn cánh diều nghiêng cánh và tận hưởng giai điệu thiên nhiên.

Ai từng chơi diều sáo Đại Trà một lần thì khó thể quên được giai điệu du dương, khi trầm khi bổng, khi réo rắt, khi dặt dìu... ấy. Tiếng sáo diều du dương, ngân lên vào những buổi trưa hè lộng gió hay tối tĩnh mịch khiến lòng người bình yên đến lạ.

Một ống hai hòn

Theo các cụ xưa kể lại, ông tổ làm sáo diều của làng Đại Trà là phò mã Đô úy Trần Quốc Thi - một vị tướng tài ba giúp Trần Hưng Đạo đánh thắng quân Nguyên Mông. Mỗi khi về nhà, ngài thường thả diều ở cánh đồng làng.

Diều của ngài khác với diều bình thường, có ngân vang trầm bổng, âm thanh du dương, mê hoặc lòng người. Chiếc diều của ngài làm có đuôi cuộn tròn (người dân gọi vui là "dái diều") , khung hình hai bên đuôi giống như quả thận, nối với cánh diều chính bằng bẹn diều.

Cái tên "dái diều" xuất phát từ quan niệm xưa về tín ngưỡng đề cao sức mạnh của người đàn ông. Do đó, diều của làng Đại Trà có sức mạnh nâng cả dàn sáo mà vẫn giữ thăng bằng, không bị chao lật trước gió.

Về sau, ngài truyền dạy cách làm diều sáo cho người dân làng Đại Trà. Người dân không chỉ làm diều sáo để chơi thư giãn mà còn biến thành nghề kiếm sống. Từ đó, nghề làm diều sáo truyền từ đời cha sang đời con, duy trì đến hàng trăm năm, nổi tiếng đến tận giờ.

Chiếc diều sáo luôn được cải tiến qua bao thế hệ, luôn làm người xem cảm thấy ấn tượng về nét độc đáo của cả diều và sáo.

Một ống hai hòn

Gắn bó với nghề truyền thống của quê hương

Sau hàng trăm năm, người dân làng Đại Trà đã quá quen thuộc với hình ảnh chiếc diều chao liệng và tiếng sao ngân nga. Đối với người Đại Trà, diều không có sáo giống như người câm vì sáo chính là linh hồn của diều.

Vì xã hội phát triển hơn nên các ngành nghề cũng đa dạng hơn trước. Do đó, người trẻ trong làng hầu hết đều ra ngoài kiếm sống hoặc kinh doanh đủ loại mặt hàng. Ít ai còn gắn bó với nghề truyền thống làm diều sáo như anh Nguyễn Văn Lành.

Nhờ việc tiếp xúc hình ảnh ống tre, mảnh gỗ, cánh diều sáo... từ thuở nhỏ, anh có niềm đam mê với nghề làm diều sáo. Anh là một trong những người trẻ lựa chọn con đường làm "nghệ nhân" diều sáo, góp phần giữ gìn nghề truyền thống của làng.

Theo anh Lành, lý do nghề làm diều sáo không còn được ưa chuộng như trước đây là do làm diều sáo rất phức tạp. Từng công đoạn làm diều sáo đều đòi hỏi nghệ nhân cần tỉ mỉ, cẩn thận và tốn khá nhiều thời gian mới có thể hoàn chỉnh. Do đó, để theo đuổi con đường này, cần có niềm đam mê, cẩn thận, hiểu âm luật.

Gắn bó với nghề truyền thống của quê hương

Làm diều sáo có nhiều công đoạn phức tạp

Gỗ dùng để khoét miệng sáo phải là sừng trâu hoặc gỗ mít. Gỗ mít trong thời tiết nóng ẩm như ở Việt Nam sẽ không bị co giãn, tuổi thọ lâu. Còn sừng trâu không bị vỡ khi va chạm, buộc nhưng giá thành lại rất cao. Mỗi bên ống sáo đều có miếng gỗ cách ngăn ở giữa.

Kích cỡ các sáo trong bộ sáo diều phải tuân theo nguyên tắc nhỏ dần. Trong bộ sáo, ống lớn nhất là sáo cái, ống lớn thứ 2 là sáo nhì (bằng 2/3 sáo cái), sáo thứ ba bằng 1/2 sáo cái, và các ống sáo sau sẽ nhỏ dần..

Muốn chơi được sáo diều, người chơi cần lựa chọn bãi đất trống, bằng, rộng rãi, không vướng dây điện, cây cối, nhiều gió. Diều sáo nhỏ thì một người có thể thả được nhưng nếu diều lớn thì phải cần đến 2-3 người mới có thể làm được.

Điều khiến làng Đại Trà tự hào nhất là tạo ra Sáo diều Đại Trà - Bộ sáo ầm có nhiều sáo nhất (13 cây sáo, nặng đến 7kg, sải cánh 7,2m và cao 4,4m). Con diều và bộ sáo này được chứng nhận trong Kỷ lục Guiness Việt Nam.

Đáng ấn tượng hơn là âm hưởng tiếng sáo có thể vang xa đến 15-20km trong đêm vắng, tĩnh mịch và 5-6km khi thả diều vào ban ngày ổn ào. Để tạo được con diều ấn tượng này cần có 9 nghệ nhân tay nghề giỏi và tốn đến hơn 4 tháng trời.