Khám phá Hải Phòng (phần 32): Làng tạc tượng Bảo Hà

Chia sẻ bài viết

Với tuổi đời hơn 500 năm, làng nghề Bảo Hà được xem là cái nôi của nghề tạc tượng Việt Nam.

Khám phá Hải Phòng (phần 32): Làng tạc tượng Bảo Hà

Một làng nghề hơn 500 tuổi

Làng nghề Bảo Hà trước đây có tên là làng Linh Động thuộc xã Đồng Minh, Vĩnh Bảo, Hải Phòng. Ông tổ nghề tạc tượng của làng là Nguyễn Công Huệ, ông từng bị nhà Minh bắt đi phục dịch. Trong thời gian phục dịch, ông đã học hỏi được kĩ năng tạc tượng từ những người bạn thợ của mình.

Sau đó, ông trở về làng và truyền nghề tạc tượng cho làng mình. Tên tuổi của ông gắn liền với lịch sử phát triển của làng, được người dân thờ cùng miếu với thành hoàng làng. Những hậu duệ đời sau không ngừng học hỏi, duy trì, tiếp thu những tinh hoa của ông tổ để lại.

Một làng nghề hơn 500 tuổi

Làng nghề là cái nôi sinh ra nhiều nghệ nhân tạc tượng tài năng, có thể kể đến như "Hoàng tín đại phu kỳ tài hầu" Tô Phú Vượng, "Diệu Nghệ Bá" Tô Phú Luật,.... Nhắc đến làng Bảo Hà, người ta thường nhớ đến những "bàn tay tài hoa khắc gỗ nên vàng", thổi hồn vào những bức tượng khô khan.

Các tác phẩm điêu khắc đều mang sắc thái riêng, từng đường nét sống động như người thật. Nhiều pho tượng đẹp vẫn còn được lưu giữ, bảo quản ở cụm di tích lịch sử văn hóa miếu Ba Xã và chùa Mưỡu. Có những pho tượng mỹ nữ duyên dáng, chúm chím môi trái đào, vạt áo cài lệch hay những pho tượng quan văn thư thái, mặt đăm chiêu....

Ngày nay, người thợ lành nghề tại làng Bảo Hà tạo ra nhiều sản phẩm điêu khắc phục vụ cho cả trong nước lẫn xuất khẩu. Nghề tạc tượng của làng Bảo Hà đã vượt khỏi biên giới của một ngôi làng, nhiều nghệ sĩ tác tượng đã đi đến nhiều vùng khác. Tuy nhiên, phong cách khắc tượng độc đáo thì vẫn được lưu truyền hết đời này qua đời khác, không hề bị ảnh hưởng từ văn hóa vùng khác.

Thổi hồn vào những pho tượng

Hơn 500 năm hình thành và phát triển, làng tạc tượng Bảo Hà trở thành ngôi làng nổi tiếng với nghề truyền thống độc đáo. Những tác phẩm tạc tượng của làng nghề Bảo Hà luôn chiếm được cảm tình của mọi người vì nét khắc rất riêng. Dù làng đã phát triển nhiều sản phẩm khác nhưng những pho tượng của làng vẫn là sản phẩm được ưa chuộng nhất.

Những pho tượng của làng Bảo Hà vừa có đường nét tinh xảo lại còn được thổi hồn nhờ đôi bàn tay tài hoa của nghệ nhân. Tạo nên một pho tượng có hồn không phải là điều đơn giản. Người nghệ nhân cần chăm chút từ lựa chọn chất liệu tượng. Hiện nay, có nhiều chất liệu để tạc tượng như sung, xoan, dối... nhưng các nghệ nhân đều ưa chuộng gỗ mít hơn. Bởi vì gỗ mít vừa mềm, vừa hạn chế mối mọt, chống nước, dễ kiếm...

Sau đó, người nghệ nhân sẽ chăm chút, gọt giũa, tạo ra những nếp áo nếp quần mềm mại, tinh tế,... Cuối cùng là bước sơn tượng. Người thợ sơn nhiều lớp, thếp bạc, lọng son rồi điểm xuyết, vẽ râu, vẽ mắt, sơn màu trang phục cho pho tượng. Sau khi hoàn thành, bức tượng phải đảm bảo sống động, có hồn, không có nét thừa, có thần thái riêng.

Thổi hồn vào những pho tượng

Để đảm bảo được điều đó, khi tạc tượng, người dân làng Bảo Hà không bao giờ vội vã, qua loa trong việc hoàn thành tác phẩm của mình. Một bức tượng cần mất 2 tuần - 1 tháng để hoàn thiện. Người thợ sẽ đục đẽo tượng khoảng 10 ngày và sơn vẽ thêm 5 ngày để tạo nên bức tượng sống động.  

Bên cạnh nghề làm tạc tượng, làng Bảo Hà còn nổi tiếng với nghề chạm khắc và biểu diễn quân rối cạn. Bức tượng làng Bảo Hà nổi tiếng nên làng nhận được nhiều đơn đặt hàng từ phường rối. Từ đó, người dân làng thấy thú vị nên phát triển nghề múa rối để phục vụ đời sống tinh thần cho dân làng. 

Đến với làng tạc tượng Bảo Hà, bạn sẽ được chiêm ngưỡng quá trình những người nghệ nhân tài ba tạo nên pho tượng sống động. Bạn sẽ tận tay chạm vào đường nét khắc tinh xảo và được người dân giải đáp mọi thắc mắc về quy trình tạc tượng. Ngoài ra, bạn còn được thưởng thức những màn múa rối chân thực, sống động với nội dung hấp dẫn, thú vị.